Tên tiếng Việt: Rắn hổ mang chúa

Tên Khoa học: Ophiophagus hannah Cantor, 1836

Tên khác: Rắn hổ mây, Rắn hổ chúa.

Đặc điểm nhận dạng: Là loài rắn độc dài nhất thế giới, thân hình mảnh mai nhưng rất dài và khỏe. Đầu lớn, hơi dẹp và phân biệt rõ với cổ. Màu sắc thay đổi từ nâu ô liu, xanh ô liu đến đen. Có hai vảy chẩm lớn đặc trưng phía sau đầu. Khi bạnh cổ, phần "cổ áo" hẹp và dài hơn so với các loài hổ mang khác, không có hoa văn hình mắt kính rõ rệt. Bụng thường có màu kem hoặc vàng nhạt. Đuôi dài và thuôn.

Đặc điểm sinh học, sinh thái học:

Hổ mang chúa (Ophiophagus hannah) là loài rắn độc dài nhất thế giới, thuộc họ Elapidae. Loài này phân bố chủ yếu ở các khu rừng nhiệt đới và cận nhiệt đới của Nam Á và Đông Nam Á. Chúng ưa sống trong các sinh cảnh rừng rậm, gần các vùng đất ngập nước, suối, nhưng cũng xuất hiện ở đồn điền và khu vực canh tác. Khác với nhiều loài rắn hổ mang khác, Hổ mang chúa hoạt động chủ yếu vào ban ngày và có tập tính săn mồi đặc biệt: thức ăn chủ yếu là các loài rắn khác (kể cả rắn độc), đôi khi là thằn lằn. Loài đẻ trứng và con cái có tập tính canh giữ ổ trứng rất cẩn thận. Do bị săn bắt, mất sinh cảnh và buôn bán trái phép, loài này đang bị đe dọa nghiêm trọng trên toàn cầu.

Tại Khu bảo tồn Thiên nhiên Pù Luông, Hổ mang chúa (Ophiophagus hannah) được xác định là loài cực kỳ nguy cấp và cực kỳ hiếm gặp. Dữ liệu khảo sát ghi nhận sự hiện diện của loài ở cả hai khu vực Đông Bắc (núi đá) và Tây Nam (núi đất), tuy nhiên với tần suất bắt gặp rất thấp, chỉ ở mức "hiếm" (+). Loài ưa sống trong các sinh cảnh rừng nguyên sinh, rừng già gần các con suối hoặc vùng đất ẩm ướt, nơi có nhiều cây gỗ lớn và hang hốc tự nhiên. Là loài rắn độc dài nhất thế giới và là sinh vật ăn thịt đầu bảng trong chuỗi thức ăn của nhiều hệ sinh thái, thức ăn chủ yếu của chúng là các loài rắn khác, kể cả những loài có độc. Tình trạng bảo tồn của loài tại đây rất đáng báo động, thể hiện qua các xếp hạng Cực kỳ Nguy cấp (CR) theo Sách Đỏ Việt Nam, Sẽ Nguy cấp (VU) theo IUCN, đồng thời nằm trong Danh mục IB của Nghị định 84/2021/NĐ-CP (nghiêm cấm mọi hình thức khai thác thương mại) và Phụ lục II của Công ước CITES. Các mối đe dọa chính dẫn đến sự suy giảm nghiêm trọng của loài bao gồm nạn săn bắt tận diệt để lấy thịt, mật, da, xương và phục vụ biểu diễn, cùng với tình trạng mất sinh cảnh rừng nguyên sinh do khai thác gỗ và chuyển đổi đất. Do đó, việc thực thi nghiêm ngặt các biện pháp bảo vệ, thiết lập các khu vực bảo tồn nghiêm ngặt cho sinh cảnh trọng yếu, và triển khai các chương trình giám sát, bảo vệ đặc biệt là hết sức cấp thiết để ngăn chặn nguy cơ tuyệt chủng cục bộ của loài bò sát đặc biệt quý hiếm và có vai trò sinh thái quan trọng này tại Pù Luông.